Saken er produsert og finansiert av Universitetet i Oslo - Les mer

Oppdatert mineralklassiker

Bare i 2010 er det identifisert nye 14 mineral i Norge. Dei er blant oppdateringane i den reviderte utgåva av Norges mineraler.
18.12 2010 05:00


Labradoritt fra Hitra. (Foto: Per Aas, Naturhistorisk museum, UiO)

I 1985 gav Henrich Neumann ved Norges geologiske undersøkelse (NGU) ut boka Norges mineraler. I 25 år har den vore eit viktig oppslagsverk for mineralogar og geologar i inn- og utland.

Boka har vore utseld i mange år, men samstundes har behovet for å revidera innhaldet vakse.

Kvart år vert det registrert nye mineral i Norge, og det ville gje lita meining å trykkja opp nye opplag utan å oppdatera innhaldet.

Omfattande endra

No er endeleg den reviderte utgåva her, ført i pennen av fyrsteamanuensis Rune S. Selbekk frå Naturhistorisk museum (NHM) ved Universitetet i Oslo.

Om lag ein tredjedel av boka er nytt innhald, og dei gamle delane har vorte omfattande endra.

− Den fyrste boka om norske mineral, Forsög til Mineralogie for Norge, vart skriven i 1777 av Morten Brunnich, fortel Selbekk.

Ettertrakta smykkesteinar

− Stadig vert det identifisert nye mineral her til lands. 2010 har vore eit bra år, 14 mineral er beskrivne for fyrste gong i Norge. Eitt av desse, heftetjernitt, er nytt på verdsbasis. Vi nådde akkurat å få det med i boka, smiler Selbekk.


Heftetjernitt, forstørret 600 ganger i elektronmikroskop. Foto: Naturhistorisk museum/UiO

Mineral er grunnstoff og kjemiske forbindelsar som er danna ved naturlege geologiske prosessar.

Dei er kjenneteikna ved å ha ei kjemisk samansetjing som er bestemt, ei strengt lovmessig indre oppbygning og bestemte fysiske eigenskapar som glans, hardheit og så vidare.

Det er registrert over 4 500 mineral på verdsbasis, og fleire nye kjem til kvart år.

Mange mineral har glans og fargespel som gjer at dei er ettertrakta som smykkesteinar.

Softis og kvitmaling

Ein god del er så sjeldne at dei ikkje har nokon praktisk bruk.

Heftetjernitten som er nevnt ovanfor finst det til dømes berre fire prøvar av, alle funne på same staden. Ikkje noko grunnlag for hjørnesteinsindustri akkurat. Andre er derimot svært viktige i den moderne kvardagen.

− Mineralet ilmenitt vert til dømes brukt i titanoksyd, som gjev den fine, reine kvitfargen i fiskebollar, softis − og kvitmaling, gliser Selbekk.

Oslofeltet


Rune Selbekk, Naturhistorisk museum, UiO. (Foto: Per Aas, NHM/UiO)

Vi finn mineral i ei heil rekkje kvardagsprodukt. Berre i ein vanleg mobiltelefon finst det over 20 forskjellige.

Norges mineraler inneheld 830 mineral som er funne her på berget. 68 av desse vart fyrste gong beskrivne i Norge.

− Mange av desse skriv seg frå Oslofeltet, som er eit rikt geologisk felt. Langs kanten av det finn vi mange ulike mineral. I Langesundområdet åleine er det funne over 200 mineral, seier Selbekk.

Sjå òg:
 

Mineralenes ti på topp

Annonse

forskning.no ønsker en åpen og saklig debatt. Vi forbeholder oss retten til å fjerne innlegg. Du må bruke ditt fulle navn. Vis regler

Regler for leserkommentarer på forskning.no:

  1. Diskuter sak, ikke person. Det er ikke tillatt å trakassere navngitte personer eller andre debattanter.
  2. Rasistiske og andre diskriminerende innlegg vil bli fjernet.
  3. Vi anbefaler at du skriver kort.
  4. forskning.no har redaktøraransvar for alt som publiseres, men den enkelte kommentator er også personlig ansvarlig for innholdet i innlegget.
  5. Publisering av opphavsrettsbeskyttet materiale er ikke tillatt. Du kan sitere korte utdrag av andre tekster eller artikler, men husk kildehenvisning.
  6. Alle innlegg blir kontrollert etter at de er lagt inn.
  7. Du kan selv melde inn innlegg som du mener er upassende.
  8. Du må bruke fullt navn. Anonyme innlegg vil bli slettet.

Emneord

Annonse

Annonse