Saken er produsert og finansiert av Universitetet i Stavanger - Les mer
Her ser vi handskrivne tekstar frå sein mellomalder.

Bortgøymde tekstar frå mellomalderen kjem fram i lyset

Takka vere norske forskarar er ei ny database med engelske mellomaldertekstar tilgjengeleg for forskarar over heile verda. Tekstane fortel historia om det engelske språket.

1.6 2017 04:00

Ei tekstsamling med over 2000 tekstar på mellomalderengelsk vart lansert i går på Universitetet i Stavanger i forbindelse med ein internasjonal konferanse i mellomalderengelsk. 

Samlinga består av tekstar frå perioden 1399 til 1525 som forskarane har tyda og transkribert og gjort tilgjengeleg digitalt.

Den nye databasen inneheld avtalar, leigekontraktar, kvitteringar, salsannonsar, salskontraktar, brev av alle typar, offisielle så vel som private. Felles for desse tekstane er at dei høyrer til ein stad og til konkrete personar.

Databasen har tittelen «A Corpus of Middle English Local Documents» og er den andre tekstsamlinga som forskarar ved universitetet har digitalisert. Den fyrste tekstsamlinga består av alle moglege slags tekstar og tener namnet «The Middle English Grammar Corpus». Desse tekstane er kategoriserte etter geografisk heimhamn.

Samlinga brukast verda over av forskarar og andre som forsker og undervise i mellomalderengelsk.


En bunt mellomaldertekster. Språkforskarane har reist rundt til universitetsbibliotek og og arkiv, til og med gamle slott, i Storbritannia og lese, tolka og skrive av dei handskrivne dokumenta. (Foto: Kjetil V. Thengs)

Dokumentariske tekstar

I motsetnad til den fyrste tekstsamlinga er dette nye tekstarkivet ei samling dokumentariske tekstar, administrative tekstar som kan stadfestast i tid og stad i motsetnad til dikt og litterære tekstar, som ofte er kopiar og som det er vanskeleg å finne opphavet til.

– Desse tekstane er skrivne der og då. Vi kjenner i mange fall forfattaren og vi kjenner staden teksten er skriven, forklarer professor Merja Stenroos.

I over ti år har ho vore leiar for ei lita, men produktiv forskargruppa i mellomalderengelsk i Stavanger.

Bortgøymde tekstar

Tekstane som no er digitaliserte og open for alle, har ikkje vore tilgjengelege for forskarar i særleg grad.

Det var arkivarar på byrjinga av 1900-talet som katalogiserte desse dokumenta. Då vart engelske og latinske tekstar katalogiserte om ein annan.

– For historikarane, som er dei som har forska mest på dette materialet, var det hipp som happ kva språk tekstane var skrivne på. Dei har vore lite tilgjengelege for språkforskarane. Desse bortgøymde tekstane er no altså kome fram i lyset i digitalisert form, lett tilgjengelege, fortel Stenroos.

Mykje arbeid ligg bak tekstsamlinga. Språkforskarane har reist rundt til universitetsbibliotek og arkiv, til og med gamle slott i Storbritannia og lese, tolka og skrive av dei handskrivne dokumenta. Dei har laga fire versjonar av kvar tekst, ein av dei er ein vanleg tekst som kan lesast av alle.

Tett på livet

– Det er frykteleg moro å jobbe med denne nye tekstsamlinga, seier Stenroos.

Ho opplever å kome litt inn på livet til dei menneskja som står bak tekstane.

Eit eksempel på ein tekst kan vere ei rik godseigardame som har latt skrive ned alt av inventar på godset sitt.

– Gjennom denne teksten får vi vite noko om denne dama, om kva ho eigde og brukte av klede og sengetøy. Det er så gøy, vi kjem heilt inn på livet hennar, seier Stenroos som legg til at mange historikarar har brukt desse tekstane i forskinga si. No er det lingvistanes tur.


Forskarane må ofte ty til lupe når dei skal tyde handskrift frå mellomalderen. Forskargruppa ved UiS har halde på i snart ti år. Her er gjengen i 2008: Martti Mäkinen, Nedelina Naydenova, Merja Stenroos (prosjektleiar), Vibeke Jensen Bratland, Hildegunn Støle og Kjetil V. Thengs. (Foto: UiS)

Tenkjer nytt om det engelske språket

Stenroos og forskarane ved Universitetet i Stavanger har begynt å tenke nytt om korleis handtere historiske kjelder og korleis dei skal fortelje historia om det engelske språket.

Ifølgje Stenroos er det stor forskjell mellom til dømes Noreg og England på denne tida. I Noreg var administrative tekstar stort sett produsert i større sentra, medan i England vart det skrive tekstar mest over heile landet. Dei kyrkjelege sentera var berre ein del av det skrivande miljøet. Byane hadde sin eigen administrasjon til liks med dei store landeigedomane.

– Ein har tenkt at dei sentrale by- og universitetssentra, som London, Oxford og Cambridge, har vore dominerande når det gjeld å utvikle eit sentralt standard språk, men det er ikkje nødvendigvis tilfelle. Dei som jobbar sentralt kom frå forskjellige stader og skreiv forskjellig, forklarer Stenroos.

– Ideen om at engelsk vart standardisert på 1400 – 1500-talet med ein type kansellistil, ser ikkje ut til å stemme. Tekstane i denne samlinga viser eit vell av ulike stilar, og folk skilde ikkje mellom språka slik vi gjer i dag. Dei kunne skrive latinsk, fransk, engelsk i ein og same tekst, ja, også walisisk og keltisk, seier Stenroos.

– Standardiseringa kom ikkje før langt etterpå og var nok mest knytt til trykkekunsten. Vi må ikkje gløyme at administrative tekstar og brev stort sett var handskrivne nesten heilt fram til vår tid, påpeiker Stenroos. 

forskning.no ønsker en åpen og saklig debatt. Vi forbeholder oss retten til å fjerne innlegg. Du må bruke ditt fulle navn. Vis regler

Regler for leserkommentarer på forskning.no:

  1. Diskuter sak, ikke person. Det er ikke tillatt å trakassere navngitte personer eller andre debattanter.
  2. Rasistiske og andre diskriminerende innlegg vil bli fjernet.
  3. Vi anbefaler at du skriver kort.
  4. forskning.no har redaktøraransvar for alt som publiseres, men den enkelte kommentator er også personlig ansvarlig for innholdet i innlegget.
  5. Publisering av opphavsrettsbeskyttet materiale er ikke tillatt. Du kan sitere korte utdrag av andre tekster eller artikler, men husk kildehenvisning.
  6. Alle innlegg blir kontrollert etter at de er lagt inn.
  7. Du kan selv melde inn innlegg som du mener er upassende.
  8. Du må bruke fullt navn. Anonyme innlegg vil bli slettet.

Annonse

Emneord